Zgłoszone użycie przez Rosję rakiety Oreshnik przeciwko Ukrainie ponownie zwróciło uwagę świata na jedną z najnowszych i najbardziej kontrowersyjnych broni Moskwy: rakietę balistyczną o zdolności jądrowej o zasięgu średniego zasięgu, którą prezydent Rosji Władimir Putin wielokrotnie przedstawiał jako praktycznie niemożliwą do powstrzymania.
Atak był dopiero drugim znanym bojowym użyciem tej rakiety, podkreślając zarówno jej symboliczną wagę, jak i przesłanie, jakie Moskwa zdaje się zamierzać przekazać, gdy wojna na Ukrainie się nabiera, a wysiłki dyplomatyczne pozostają kruche. Oto jasne wyjaśnienie, czym jest Oreshnik, dlaczego ma znaczenie i co może oznaczać jego użycie.
Hipersoniczny pocisk zdolny do przenoszenia broni jądrowej znany jako Oreshnik (koncepcja)
Czym jest rakieta Oreshnik?
Oreshnik (ros. "drzewo orzecha laskowego") to pocisk balistyczny średniego zasięgu (IRBM) zdolny do przenoszenia wielu głowic, w tym nuklearnych. Powszechnie uważa się, że wywodzi się z rosyjskiego programu rakiet RS-26 Rubezh, pierwotnie zaprojektowanego jako międzykontynentalna rakieta balistyczna (interkontinentalna). W przeciwieństwie do pocisków manewrujących, pociski balistyczne są wystrzeliwane wysoko w atmosferę, a następnie opadają z ogromną prędkością, co znacznie utrudnia ich przechwycenie. Oreshnik często opisuje się jako hipersoniczny, ponieważ porusza się znacznie powyżej Mach 5, osiągając prędkości około 13 000 kilometrów na godzinę podczas lotu. Szacowany zasięg około 5 000 kilometrów sprawia, że większość Europy jest w zasięgu.
Czym różni się od innych rakiet?
Najbardziej charakterystyczną cechą Oreshnika jest zdolność do rozmieszczenia wielu niezależnie namierzalnych głowic, co jest częściej kojarzone z dalekosiężnymi pociskami międzykontynentalnymi. Każda głowica może wypuścić podamunicję, która rozdziela się w locie i niemal jednocześnie trafia w cel. Taka konstrukcja zwiększa potencjał niszczeniowy i komplikuje działania obrony powietrznej, zwłaszcza jeśli pocisk przenosi żywe materiały wybuchowe, a nie ładunki testowe lub atrapowe. Chociaż Rosja twierdzi, że pocisk jest "nie do powstrzymania", takie stwierdzenia prawdopodobnie wyolbrzymiają jego wpływ na pole bitwy. Mimo to możemy się zgodzić, że przechwycenie pocisku tego typu byłoby niezwykle trudne.
Czy był już wcześniej używany?
Tak, ale rzadko. Pierwsze potwierdzone użycie Oreshnika miało miejsce w listopadzie 2024 roku, gdy Rosja wystrzeliła go w obiekt wojskowy w ukraińskim mieście Dniepr. Ukraińscy urzędnicy później powiedzieli, że rakieta niosła głowice niewybuchowe lub atrapy, sugerując, że start mógł być równie dobrze demonstracyjny, co atakiem operacyjnym. Najnowszy wystrzał, skierowany na zachodnią Ukrainę w pobliżu granicy NATO, wydaje się być znacznie bardziej celny. Choć szczegóły dotyczące ładunku pozostają niejasne, władze ukraińskie potwierdziły, że trafiono w kluczową infrastrukturę.
Dlaczego Rosja używa jej teraz?
Moskwa przedstawiła atak jako odwet, twierdząc, że był on odpowiedzią na rzekomy ukraiński atak na rezydencję rosyjskiego prezydenta. Ukraina i zachodnie służby wywiadowcze odrzuciły to twierdzenie, uznając je za bezpodstawne. Strategicznie termin sugeruje szerszy motyw:
- Sygnalizowanie eskalacji bez przekraczania progu jądrowego.
- Ostrzeganie krajów NATO, że są w zasięgu.
- Wzmacnianie odstraszania podczas rozmów pokojowych w martwym punkcie.
Wybierając system zdolny do przenoszenia broni jądrowej (nawet z konwencjonalną głowicą), Rosja podkreśla ukryty nuklearny wymiar konfliktu, nie używając faktycznie broni jądrowej.
Czy uderzenie spowodowało poważne szkody?
Jak dotąd zgłoszone uszkodzenia wydają się ograniczone, choć szczegóły pozostają skąpe. Ukraińscy urzędnicy poinformowali, że trafił krytyczny obiekt, podczas gdy Rosja twierdziła, że celuje w produkcję dronów i infrastrukturę energetyczną, oba kluczowe filary wysiłku wojennego Ukrainy. Nie zgłoszono od razu żadnych ofiar. Prawdziwy wpływ może mieć charakter psychologiczny i strategiczny, a nie fizyczny, przypominając Ukrainie i jej sojusznikom o zaawansowanych zdolnościach rakietowych Rosji.
Czy to jest zagrożenie nuklearne?
Oreshnik jest zdolny do użycia broni jądrowej, ale nie ma żadnych przesłanek, by użyto ładunku jądrowego. Mimo to jego użycie ma ogromną wagę symboliczną. Minister spraw zagranicznych Ukrainy określił atak jako zagrożenie dla bezpieczeństwa europejskiego i wezwał do zdecydowanej międzynarodowej reakcji, argumentując, że Rosja celowo testuje determinację Zachodu. Chociaż Oreshnik nie zmienia zasadniczo równowagi na polu bitwy, jego użycie podnosi stawkę, zacierając granicę między sygnalizacją konwencjonalną a nuklearną.
Co będzie dalej?
Rosja zapowiedziała, że Oreshnik jest obecnie produkowany serjnie i nawet wdrożyła system na Białorusi. Sugeruje to, że rakieta może odgrywać powtarzającą się rolę w moskiewskim przekazie wojskowym. Czy stanie się ona regularną bronią na polu bitwy, czy pozostanie rzadkim narzędziem zastraszania, zależy od tego, jak potoczy się wojna (i dyplomatyczne wysiłki mające na celu jej zakończenie).
Rosyjskie rakiety Oreshnik na ciągniku siodłowym. Jak wygląda system rakietowy Oreshnik
